Deze eigenschappen voorkomen achteruitgang bij dementie.

Als je erg consciëntieus bent of heel extravert dan loop je minder kans om de diagnose dementie te krijgen, blijkt uit nieuw onderzoek. En de reden is niet, zoals vaak gedacht, dat mensen met bepaalde karaktereigenschappen nu eenmaal gezonder leven en daardoor minder vaak dement worden.

Want onderzoekers van onder meer de Amerikaanse University of California ontdekten dat er niet meer schade te zien is in het brein bij bijvoorbeeld minder consciëntieuze mensen. Het lijkt er eerder op dat mensen met bepaalde karaktertrekken beter kunnen omgaan met de symptomen van dementie. De verschillen zijn behoorlijk groot. “Een 10 procent verschil in consciëntieus zijn, wordt in verband gebracht met een 14 procent kleinere kans om later een dementiediagnose te krijgen”, aldus onderzoeker Emorie Beck van UC Davis.

Er werd altijd gedacht dat je karakter invloed heeft op je kans op dementie via je gedrag, legt Beck uit. Mensen die bijvoorbeeld erg consciëntieus zijn eten vaker gezond en zorgen beter voor hun gezondheid, waardoor ze op de lange termijn minder snel ziek worden.

Ondanks beschadigd brein, goede score op cognitieve test.

Maar gek genoeg bleek er in de hersenen helemaal niets terug te vinden van die hogere kans op dementie door een ongezondere leefstijl. Er moest dus iets anders aan de hand zijn. “Dit verraste ons het meest”, zegt Beck. “Als het karakter een voorspeller is van de prestaties op cognitieve tests, maar niet van wat er in de hersenen gebeurt, wat is er dan aan de hand?” Er waren mensen bij tijdens de studie, bij wie forse schade in de hersenen zichtbaar was, maar die toch nauwelijks slechter scoorden op de cognitieve tests. Wellicht vinden mensen met bepaalde karaktertrekken bewust of onbewust manieren om de schade te beperken.

Routine beschermt tegen dementie

“We zien karaktertrekken als neigingen richting een specifiek patroon van gedachten, gevoelens en gedrag. Dus iemand die erg extravert is, is geneigd om specifiek sociaal gedrag te vertonen en daar meer positieve gevoelens uit te halen. Daardoor zoekt diegene misschien eerder steun bij iemand die kan helpen om te navigeren in de wereld als ze zelf cognitief achteruitgaan. Consciëntieuze mensen hebben dan weer gedragingen en routines waar ze op kunnen vertrouwen waardoor ze ondanks hun achteruitgang kunnen blijven functioneren”, verklaart de onderzoeker.

Wat je zelf kunt doen

Uiteraard adviseert Beck minder consciëntieuze mensen zich hierin te verbeteren. “Ze zouden een plan kunnen maken om beter te eten en te sporten. Dat is allemaal consciëntieus gedrag dat hun gezondheid verbetert. Na verloop van tijd, als dit gewoontes worden, kunnen deze orde en planning doorsijpelen in andere domeinen van je leven. Zoals (vrijwilligers-)werk en relaties. Dat betekent dat oefenen met consciëntieus zijn werkelijk kan leiden tot veranderingen in je score op de eigenschap”, aldus de onderzoeker.

Veranderen is lastig, gaat gemakkelijker in groepen van gelijkgestemden

Bekend is dat veranderen in praktijk erg lastig is. Zonder motivatie en discipline kun je er beter niet aan beginnen. Aldus het voor mij leerzame boek “Waarom veranderen (bijna) altijd mislukt” van M. Appelo, 2014. Wat dan wel? Geregeld hoor ik mensen zeggen dat een inspirerende groep van gelijkgestemden het beste helpt.

Ter illustratie het volgende voorbeeld. Voor bijna alle gezondheidsklachten is een regelmatige wandeling een goed medicijn. “Maar hoe krijg je mensen in beweging?” is een terugkerende vraag in medische kringen. Om de koe bij de hoorn te vatten, ging de Rotterdamse huisarts Matthijs van der Ploeg daarom in 2018 iedere donderdagavond met collega’s wandelen. Allengs sloten steeds meer patienten zich aan. Inmiddels zijn er in vele steden 10.000 stappen-wandelgroepen gestart. Dus als je gewoontes wil veranderen, neem dan deel aan of start een voor jou nuttige, wekelijks terugkerende groep. En geef niet op! Zodra je deze gewoonte eigen hebt gemaakt, sijpelt dit nieuwe gedrag door naar andere aspecten van je leven.

Tenslotte enkele onderzoeksdata

Bij het onderzoek waren bijna 45.000 deelnemers betrokken waarvan ruim 1700 met dementie. Data zijn verkregen uit acht longitudinale onderzoeken, drie continenten en vijf landen.