bernadette
Het ouder worden zonder kinderen roept soms zorgen op over eenzaamheid. Uit onderzoek blijkt inderdaad dat het hebben van kinderen vaak meer vanzelfsprekende contactmomenten creëert. Toch betekent dit niet dat het leven zonder kinderen per definitie eenzamer hoeft te zijn. Aldus Journalist Esma Linnemann in de Volkskrant 31 oktober. Zijzelf is ook zo’n zogenoemde laatstelijner: er komt niemand na haar. Maar hoe moet het dan als ze oud is? Hieronder volgt een samenvatting van haar zeer inspirerende essay, aangevuld met andere bronnen en eigen visie – gerelateerd aan het thema Wat-ga-ik-doen-na-pensioen?
Eenzaamheid en ouderdom niet met elkaar verbonden
Volgens Pearl Dykstra, emeritus hoogleraar sociologie Erasmus Universiteit zijn eenzaamheid en ouderdom niet inherent aan elkaar verbonden. Juist veel jongeren zijn eenzaam. Er is hier echter minder onderzoek naar gedaan, dus het beeld kan vertekend zijn.
Het is natuurlijk triest als je partner overlijdt en je alleen achterblijft. Maar het kan net zo verdrietig zijn als je nooit een date hebt of als twintiger buitengesloten voelt. Volgens Dykstra doen oudere mensen zonder kinderen in Nederland het over het algemeen prima. Vooral de mensen die altijd alleen zijn geweest en die ook geen partner hebben. “Dit zijn de vrouwen die nu al weten wat ze met Kerstmis gaan doen, en die denken: ik moet mijn financiën, verzekeringen, en sociale netwerk goed op orde hebben. Ze hebben vaak hun hele leven gewerkt en zijn meer gewend om zorg in te kopen.”
Socioloog Hannelore Stegen van de Vrije Universiteit Brussel promoveerde afgelopen september op dit onderwerp: ze wilde weten hoe 60-plussers zich voelen als ze geen kinderen hebben. Wat blijkt, ze voelen zich niet eenzamer dan leeftijdsgenoten mèt.
- Het maakt wel uit wat de reden is van geen kinderen: mensen die kinderloosheid toeschrijven aan persoonlijke keuze hebben vaak hun sociale kring goed op orde.
- Maar als het een medische reden betreft of omdat je nooit de juiste partner had, dan is de kans op sociale of emotionele eenzaamheid groter. Ze voelen zich soms onbegrepen of hebben meer verdriet als vrienden opa en oma worden.
Met andere woorden, een robuust sociaal netwerk kan ook zonder kinderen worden opgebouwd en onderhouden. Juist omdat men gewend is vooruit te denken en te regelen.
Vriendschappen met jongere generaties. Houd je aantrekkelijk, zorg voor gespreksstof.
Om eenzaamheid te voorkomen is het belangrijk betekenisvolle relaties op te bouwen en te onderhouden. Zie ook The Good Life, Harvard Adult Development Studies (2023) waarin uitgebreid wordt beschreven hoe zinvolle relaties zorgen voor minder stress en daarmee een langer gelukkiger leven. Dit sociale netwerk kan bestaan uit vrienden, buren, collega’s en leeftijdsgenoten, maar vooral ook uit jongere mensen. Het is een feit dat de eigen generatie op een gegeven moment uitsterft, en jongere vrienden kunnen een belangrijke rol spelen in ons sociale leven.
De volgende tips uit Linnemanns artikel vond ik erg treffend: “Ga niet uitsluitend om met leeftijdsgenoten, houd je aantrekkelijk voor jongere generaties, check bij jezelf of je geen last hebt van ageisme, leeftijdsdiscriminatie kan ook van oudere naar jongere generatie zijn. Blijf oprecht geïnteresseerd in anderen. Zorg ervoor dat je gespreksstof hebt”.
Gespreksthema: ‘maximaal 15 minuten over (klein)kinderen en gezondheid’
Gespreksstof is inderdaad essentieel, en komt vrij makkelijk tot stand met een open mind en doorvragen. Zo herinner ik me een tante die vroeger altijd belangstellend vroeg naar mijn opleiding en werk. En daar de volgende keer op terug kwam. Echter, hoe vaak hoor ik niet op feestjes of informele bijeenkomsten dat het moeilijk is om aansluiting te vinden met mensen van een andere generatie. Hoe houd jezelf aantrekkelijk om mee te praten? De Amerikaanse coach Emma Castle (2022) zegt het volgende:
- Indien je klaagt over je lijn, leeftijd, grijze haren en weinig energie, verwacht dan geen positieve respons.
- Het is 100% valide om stapje terug te doen als je ouder wordt, te rusten en toe te zien hoe de jongere generatie alles overneemt. Maar als je daar nog niet aan toe bent, dan kun je ervoor kiezen actief deel te nemen.
- Hoe dan ook, oprechte interesse en hier later op terugkomen werkt bijna altijd.
Ook op bijeenkomsten met generatiegenoten is het echter belangrijk om jezelf ‘aantrekkelijk’ te houden. Zo heeft een vriend van mij de volgende regel bij samenzijn met groepen vrienden: er mag maximaal 15 minuten worden gepraat over (klein)kinderen en gezondheid! Zo blijven de onderwerpen diverser.
Creëer vaste contactmomenten
Hoewel het hebben van kinderen vaak meer vanzelfsprekende contactmomenten creëert, zijn er ook tal van andere manieren om vaste sociale afspraken in je leven te integreren. Regelmatige bijeenkomsten met vrienden, vrijwilligerswerk, deelname aan evenementen, cursussen zijn allemaal effectieve methoden om verbonden te blijven.
Het aangaan van gesprekken over gemeenschappelijke interesses, actuele gebeurtenissen of gedeelde ervaringen kan de basis vormen voor diepe en betekenisvolle relaties. Mensen die gewend zijn om voor zichzelf te zorgen en vooruit te denken, blijken vaak goed in staat om een rijk en gevarieerd sociaal leven te leiden, ook zonder de aanwezigheid van kinderen.
Nieuw trend: Dameshofjes en Thuishuis
Zowel in buiten- als binnenland zijn er nieuwe initiatieven om samen te wonen in een groep. Zo heeft in Londen een groep vrouwen tussen de 59-95 een complex van 29 appartementen laten bouwen, New Ground geheten. Ze hebben elk uitzicht op de mooie binnentuin, delen gemeenschappelijke ruimtes om wekelijks samen te eten of yogalessen te volgen. Er zijn logeerkamers voor bezoek. Iedere vrouw heeft twee buddies die regelmatig langskomen om te kijken of alles goed gaat. Ze zijn over het algemeen hoger opgeleid en welvarend maar er zijn ook zes sociale huurwoningen in New Ground. De helft heeft geen kinderen. Hiervoor is een support group beschikbaar om ervoor te zorgen dat zij zo gelukkig mogelijk zijn.
In Nederland heeft Jan Ruyten het Thuishuis opgericht: “Je moet het zien als een studentenhuis voor ouderen. Alles is ingericht om het leuk te maken voor bewoners. Die hebben een eigen ruimte van 40 vierkante meter en daarnaast een gemeenschappelijke keuken, tuin en washok. Kinderen beschermen niet altijd tegen eenzaamheid”, zegt ook Ruyten. “Veel ouderen durven hun kinderen tegenwoordig niet tot last te zijn. Die hebben het heel druk.” Of wonen ver weg.
Een 78-jarige bewoonster vertelt aan Linneman: “Ik ben in de tijd na mijn scheiding op mijn 70-ste zo eenzaam en verdrietig geweest, ik wilde zelfs niet meer leven. Mijn ex was depressief en de kinderen hadden het contact verbroken. Maar hier beleef ik de gelukkigste jaren van mijn leven. Het gezelligste moment is als we met zijn allen in de tuin bezig zijn. Dan zitten we s ’avonds met rode wangen aan tafel na te praten, dat is zo heerlijk.”
Hulpbehoevend is kantelpunt
Vrienden en buren kunnen het gebrek aan kinderen vaak goed opvullen. Maar het kantelpunt is volgens Dykstra vaak als mensen intensieve zorg nodig gaan hebben. “Dan worden familieleden belangrijker. Dagelijkse zorg is iets wat vrienden en buren niet zo snel verlenen. En dat soort hulp is ook moeilijk te aanvaarden. Je ziet dat kinderloze mensen meer gebruik maken van overheidssteun zoals WMO.”
Kortom, ouder worden zonder kinderen hoeft niet te leiden tot eenzaamheid. Door actief te investeren in sociale netwerken die jouw waarden delen, betekenisvolle relaties op te bouwen en te onderhouden, en open te staan voor vriendschappen met jongere generaties, kan je gelukkiger leven. Betekenisvolle relaties zijn immers de hoeksteen van een vervuld bestaan, ongeacht de leeftijd of gezinssituatie.
Meer weten wat jouw waarden zijn en wat jouw ideale levensstijl is na pensioen? Lees https://secondfuture.nl/handboek/ – gratis download.
